De intergemeentelijke Omgevingshandhavingscel (IGOHC) van IGEMO mag tien kaarsen uitblazen. Een fantastische mijlpaal voor een broodnodige dienstverlening die doorheen de jaren is gegroeid: met nieuw aangesloten lokale besturen én op vlak van inhoud. Sophie Aerts, coördinator van de handhavingscel, vertelt er graag meer over.
Sophie, 10 jaar omgevingshandhavingscel, dat kan al tellen. Misschien eerst: Wat betekent ‘omgevingshandhaving’ precies in mensentaal en hoe passen wij het toe?
Kort gezegd: omgevingshandhaving zorgt ervoor dat de regels rond bouwen, milieu (en erfgoed) ook écht worden nageleefd. Gemeenten maken keuzes over hoe ze hun grondgebied willen organiseren en beschermen, en wij helpen erop toe te zien dat die afspraken worden gevolgd. In de praktijk controleren we of mensen zich houden aan de toegekende vergunningen en regels. Als dat niet zo is, kunnen we ingrijpen.
Omdat we onmogelijk alles tegelijk kunnen opvolgen, werken gemeenten met duidelijke prioriteiten. Elk jaar bepaalt een gemeente waar de focus ligt. Die prioriteiten helpen de omgevingshandhavingscel om gericht te werken en zorgen er ook voor dat alle betrokken partners (zoals politie, parket en Vlaamse overheid) op dezelfde lijn zitten.
Waarom is omgevingshandhaving zo belangrijk voor lokale besturen en inwoners?
Omgevingshandhaving is eigenlijk de laatste stap van het hele vergunningenproces. Zonder opvolging zouden veel regels dode letter blijven, en zouden vergunningen soms gewoon genegeerd worden. Dat zou het werk van de omgevingsdiensten ondergraven.
Voor gemeenten is handhaving dus essentieel, maar het komt vaak bovenop een al druk takenpakket. Daarom ondersteunt de omgevingshandhavingscel lokale besturen: we nemen werk uit handen en bieden gespecialiseerde expertise. En doordat we intergemeentelijk werken, nemen we de kennis van de ene gemeente ook mee naar de andere lokale besturen.
De cijfers tonen trouwens ook dat die ondersteuning nodig is: in 2024 behandelden we 183 dossiers, in 2025 waren dat er al 192.
Voor inwoners is de impact heel concreet. Handhaving zorgt voor een veilige, gezonde en aangename leefomgeving. Denk aan minder hinder tussen buren, minder risico’s voor mens en milieu, en een buurt waarin regels voor iedereen gelijk zijn.
Hoe ziet een typische handhavingsopdracht eruit, welke verschillende stappen onderneem je?
Wij werken altijd in opdracht van de gemeenten. Dat betekent dat een dossier pas bij ons terechtkomt nadat een gemeente het heeft doorgegeven.
Daarna gaat de omgevingshandhavingscel meestal ter plaatse om de situatie te bekijken. Op basis daarvan beslissen we wat nodig is: een waarschuwing; Bij ernstigere feiten of herhaling meteen een proces-verbaal of; In sommige gevallen leggen we de werken zelfs stil.
We geven overtreders bijna altijd de kans om zich in orde te stellen, bijvoorbeeld door een regularisatieaanvraag in te dienen. Als dat niet gebeurt, bekijken we samen met de gemeente wat de volgende stap is. Dat kan gaan van het opleggen van herstelmaatregelen tot een gerechtelijke procedure.
Pas in laatste instantie kan er sprake zijn van dwangsommen om mensen aan te zetten tot actie. Maar het doel van de gemeenten is niet om te bestraffen of inkomsten te genereren. We willen vooral problemen oplossen, herstellen en in de toekomst vermijden.
We kunnen streng optreden wanneer nodig, maar we proberen eerst altijd te werken met een zachte hand.
Handhaving wordt inderdaad vaak als ‘streng’ gezien en kan soms lastige situaties geven. Hoe ga je daarmee om?
Het klopt dat mensen ons niet altijd met open armen ontvangen. Toch merken we dat een correcte en respectvolle aanpak veel verschil maakt.
We kiezen bewust voor een pragmatische aanpak: eerst in gesprek gaan, uitleg geven en samen zoeken naar een oplossing. Een goede verstandhouding met de betrokkenen helpt vaak om sneller tot resultaat te komen.
Nogmaals, ons doel is niet om mensen te bestraffen, maar om situaties recht te zetten.
Met het 10-jarig jubileum van de handhavingscel in gedachten: wat is er zoal veranderd de afgelopen jaren?
Toen de IGOHC in 2016 startte, bestond het team uit twee handhavers. Vandaag zijn dat er acht. Die uitbreiding zorgt ervoor dat we sneller kunnen inspelen op vragen van gemeenten en bredere expertise hebben opgebouwd, intussen ook rond erfgoed.
Ook de regelgeving is sterk geëvolueerd. Een belangrijke recente ontwikkeling is het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving (14 juli 2023), dat vanaf 1 april 2026 de handhaving in verschillende domeinen beter op elkaar afstemt.
Daarnaast is er stevig ingezet op digitalisering. Dankzij tools zoals het Vlaams Handhavingsplatform is er minder papierwerk en kunnen dossiers efficiënter opgevolgd worden.
Een andere belangrijke shift: waar vroeger vooral naar justitie werd gekeken, nemen lokale besturen vandaag zelf vaker het voortouw. Ze kunnen sneller beslissen en optreden via bestuurlijke maatregelen.
Welke uitdagingen zie je voor de toekomst?
De regelgeving zal blijven veranderen, en van lokale besturen wordt verwacht dat ze snel en efficiënt blijven optreden.
Ook digitalisering zal verder toenemen. Dat biedt kansen, maar vraagt ook voortdurende aanpassing van onze werking. Daarom blijven samenwerking en gespecialiseerde kennis cruciaal. Als intergemeentelijke samenwerking kunnen we daar sterk op inzetten.
Tot slot is het belangrijk dat handhaving niet alleen juridisch klopt, maar ook gedragen wordt door de samenleving. Door met de omgevingshandhavingscel duidelijk en transparant te communiceren en consequent maar menselijk op te treden, bouwen we aan vertrouwen. Zo dragen we bij aan een goede vergunningverlening én aan een aangenamere, duurzamere leefomgeving in Rivierenland.
De omgevingshandhavingscel wordt op schrijven van dit artikel ingeschakeld door de lokale besturen van: Berlaar, Bonheiden, Bornem, Duffel, Lier, Putte en Sint-Katelijne-Waver